Poezja i eseistyka w najlepszym formacie
  • In English
  • Strona główna
  • Mapa strony
  • Dodaj do ulubionych

Recenzje  "Takie są właśnie wiersze Celana - "chcą świecić", żeby pozwolić przebrnąć przez mrok" 

Data dodania: 2013-10-30

"Takie są właśnie wiersze Celana - "chcą świecić", żeby pozwolić przebrnąć przez mrok"

Psalm i inne wiersze

O tomie "Psalm i inne wiersze" pisze Karolina Sulej w najnowszym numerze Activista

POEZJA PO AUSCHWITZ

Paul Celan to poet maudite. Urodzony w żydowskiej rodzinie, w Rumunii, ale perfekcyjnie władający niemieckim - „językiem oprawców". Przeklęty nie przez tę nieokreśloną metafizyczną siłę zwaną natchnieniem, ale przez historię Zagłady, która przeorała się przez jego życie. Zniósł to tylko i wyłącznie dlatego, że odkrył poezję. Po latach trauma powraca. W 1965 roku w napadzie szału atakuje nożem swoją żonę. Ta przerażona, zostawia go i prosi o rozwód. Celan pije i włóczy się po Paryżu. W 1970 roku, dwadzieścia lat po swoim poetyckim debiucie, popełnia samobójstwo topiąc się w 5ekwanie. „Po Auschwitz nie ma poezji" - miał powiedzieć Adorno. Paul Celan, pokazuje jednak, że poezja nie tylko jest, ale wręcz istnieje mocniej, bardziej natrętnie. Jest jedyną siłą gojącą wojenne rany, znajdującą odpowiednie metafory, kiedy nie ma języka na opisanie cierpienia. „Psalm i inne wiersze" to pierwsza w Polsce tak ambitna próba uchwycenia prawdy jego delikatnych i ciemnych wierszy. Ryszard Krynicki bardzo starannie wybrał najbardziej istotne według niego utwory Celano, którego uznaje za jednego z najważniejszych twórców XX wieku. Od tomiku z 1948 roku o tytule „Piasek z urn", przez jego najsłynniejszy, publikowany w szkolnych podręcznikach wiersz „Fugo śmierci", aż po wydane pośmiertnie „Dział śniegu" i „Zagrodę czasu". Warto przeczytać ten tomik chronologicznie, jak powieść, oczyścić Celana z łatek, które przez lata przyklejały mu historia i popkultura przedstawiając go jako „tego od Holokaustu" i z upodobaniem cytowały jego wersy, które zmieniały się we frazesy w rodzaju „śmierć jest mistrzem z Niemiec", „wy, zegary głęboko w nas". Tymczasem Celan jest jak najdalszy od frazesu i zbyt nieuchwytny, żeby dać się zamknąć w jakimkolwiek symbolu. „Psalm i inne wiersze'" to nie tylko same liryki, wybrane z dziesięciu tomów poezji Celana (w oryginale i tłumaczeniu), ale również przypisy, w których zawarte są informacje na temat okoliczności powstania wielu z nich, oraz kalendarium życia poety. Jego poezja to noc, łzy, lęk, ziemista śmierć, ale także morze, jasność, biel i złoto. Wystarczy przeczytać fragment wiersza pt. „Ścieśnienie": Przyszło słowo, przyszło słowo przez noc, chciało świecić". Takie są właśnie wiersze Celana - „chcą świecić", żeby pozwolić przebrnąć przez mrok. Idą mozolnie, w trudzie, czasem ponoszą porażkę. Ale to właśnie nie jako mrok Celan widzi człowieka, ale jako światło. W wierszu „Białe i lekkie" pisze: „Promienie. Nawiewają nas w stosy. Dźwigamy światłość, ból i imię". Z takiej materii składa się nasze człowieczeństwo. Kiedy Rimbaud, inny poeta przeklęty, pisał o wieczności, była dla niego „morzem, które łączy się ze słońcem". Dla Celana wieczność to bardziej nieprzyjazny koncept - to „drzewo nocy", które „rodzi noże". Celan chce ucieczki przed złą wiecznością, ucieczki w dobrą nicość, która wcale nie jest przerażająca - jest wybawieniem. Tytułowy psalm jest modlitwą do nicości. Modlitwą do nikogo. Do pustki, która nas stworzyła i ciepło przyjmie z powrotem.

opracowanie Prekursor