Poezja i eseistyka w najlepszym formacie
  • In English
  • Strona główna
  • Mapa strony
  • Dodaj do ulubionych

Recenzje  "Istnieje wiele powodów, które pozwalają sądzić, że w (...) rejestrze polszczyzny Tomasz Różycki pozostaje poetą niezastąpionym" 

Data dodania: 2017-03-14

"Istnieje wiele powodów, które pozwalają sądzić, że w (...) rejestrze polszczyzny Tomasz Różycki pozostaje poetą niezastąpionym"

okładka tomu

O "Literach" Tomasza Różyckiego pisze w ODRZE Marek Olszewski

(...)
Tomasz Różycki przyzwyczaił już czytelników do tego, że konstruuje swoje książki poetyckie tak, by przypominały zamknięte całości, które najlepiej poznawać jako linearnie układające się narracje, zupełnie jakby czytało się powieść. W takim trybie lektury dopiero wychodzą na jaw niuanse, słowa - choćby tytułowe litery - obrastają w kolejne piętra znaczeń, dynamicznie, w zależności od kontekstu, odsyłają w różne rejony semantyczne. Na Litery można więc spoglądać m.in. jak na tworzywo, materię, rzecz, którą pozostawia po sobie poeta; to w końcu jego broń w walce z przemijaniem: Moje litery przeciwko twoim minutom - rzuca wyzwanie znienawidzonemu czasowi w wierszu Cień. Innym znów razem patrzy się na nie jak na miejsce pośrednictwa między „znaczącymi" światami lub materiał służący budowie własnego mikroświata, to znów jak na pokarm, którym w utworze Szczegóły żywią się zmarli, czy rój szczypawek, pijawek atakujący twórczy podmiot.
(...)
Ale Litery - poza głównym wątkiem poszukiwania odpowiedzi na zadawane z perspektywy jednostkowej odwieczne pytania metafizyczne oraz snucia rozważań dotyczących natury miłości - posiadają też wątki poboczne. To pokazuje, że książka została skomponowana jak dobra powieść, w której po rozdziałach posuwających akcję naprzód, następują fragmenty retardacji, spowolnienia i skupienie się na tym, co tworzy tło świata. W tej funkcji u Różyckiego można wskazać na przykład m.in.: wiersz Biedni malarze przypominający modernistyczny mit artysty, Majdan przejmująco opowiadający o dramatycznej walce o wolność Ukraińców, Awaszraw o tragicznym losie żydowskim albo kilka doskonale ironicznych wierszy poświęconych problemowi zanikającego czytelnictwa. W tej ostatniej grupie na szczególną uwagę zasługuje Kryzys czytelnictwa polskiego, w którym autor w stylu bardzo bliskim Szymborskiej, ukazuje przewrotnie wieczorek autorski... Czytelnika, któremu pytania zadają licznie zebrani i przejęci swoją rolą pisarze.
Czy to odniesienie do rodzimego podwórka świadczy o tym, że Różycki pozostaje głównie poetą lokalnym, piewcą Vaterlandu? I tak, i nie. Z jednej strony w centrum jego świata wciąż znajdują się Prudnik i Opolszczyzna - w wielu utworach powraca znana z wcześniejszych tomików sceneria miasta nad Odrą. Z drugiej jednak nie daje się on zamknąć w obrębie narodowej wspólnoty, stać go wszak na wyznanie: podobnie jak w miłości, to jest najpiękniejsze, I co czyni niewidzialnym dla bestii narodu (W pieczarze). Zachowując wierność wobec własnego kawałka ziemi, „małej ojczyzny", autor wykracza daleko poza horyzont tutejszości, uruchamiając perspektywę eschatologiczną, a człowieka rozpatrując na gruncie filozofii i odnoszonych doń pytań ostatecznych. Jeśli zaś szukać duchowej ojczyzny Różyckiego, to na podstawie wierszy z Liter z pewnością trzeba byłoby wskazać na Rzym jako stolicę światła - symbolicznie zawierającego w sobie obietnicę sensu i obecności.
Poezja Różyckiego nie trafi do przekonania tym, którzy z rezerwą podchodzą do staroświeckiej szkoły metafory czy alergicznie reagują na każdy przejaw estetyzacji. W nowym tomie wypracowany dawniej język nie przechodzi większych przeobrażeń. W dalszym ciągu estetyzująca funkcja metafor jest głównym znakiem rozpoznawczym poety, który nie pozostając autorem szczególnie skomplikowanych tekstów (przynajmniej z pozoru), pokazuje, że w liryce chodzi przede wszystkim o artykulację intensywności, którą określiłbym mianem egzystencjalnej. Istnieje wiele powodów, które pozwalają sądzić, że w tym rejestrze polszczyzny Tomasz Różycki pozostaje poetą niezastąpionym.

Marek Olszewski /ODRA III-17./Nr3

opracowanie Prekursor